Mijmeringen

[chaea]

Zowel als met de IJssel als Epifanes goede ervaringen, Epifanes is vask 1 c en gebruik ik als het wat sneller en mooi moet.
De IJssel 2c heeft meer voorbereiding nodig en ik had bij mijn boot mat gekozen ( eerste keer mat) en dat heb ik helemaal over moeten doen omdat het er niet uit zag. Maar toen mij even heel goed verdiept in hoe je mat moet verwerken en het resultaat perfect. 2c is gewoon een sterkere laag dan 1c.

[Oeverloos]

Weereilanden (Vervolg)

In Hamburgsund meren we af aan de lange steiger langs de doorvaart. De volgende ochtend komt er een Duitse Hallberg Rassy 29 aanvaren met een echtpaar van in de 70, die voor ons vastmaakt. De bejaarde schipper is door en door nat en zichtbaar opgewonden. Hij vertelt dat hij met twee andere Duitse boten onder een eilandje heeft geankerd. Ze dachten dat ze veilig waren in de luwte van de harde westenwind. ‘s Morgens vroeg rond 6 uur wordt het windkracht 8 en de golven lopen helemaal om het eilandje heen en komen op de boten af. Het gaat helemaal mis en hij is het water ingegaan om zijn boot te redden door af te duwen van de rotsen. Het is nog maar net goed gegaan. Maar hij is wel doornat en koud. Ik zeg tegen hem dat hij zijn kleren uit kan trekken en aan mij kan geven, want wij hebben een wasmachine/droger aan boord. Hij kijkt verrast of ik het meen en neemt mijn aanbod aan. Ik kom met de natte Duitse plunje aan bij de schipperse, die mij niet begrijpend aankijkt, haar handen omhoog doet en haar wenkbrauwen ook. Maar uiteindelijk is een paar uur later de zaak schoon en droog en kom ik met een keurig stapeltje wasgoed bij de Hallberg Rassy.
Het wordt zeer op prijs gesteld. We raken aan de praat en ze vertellen dat ze hier in Zweden bij een kleine lokale steiger werden weggestuurd, vanwege hun Duitse vlag. In de winter rijden ze met een oeroud Fiat campertje naar Italië waar ze hun camper bij boeren neerzetten om te overwinteren in een wijngaard. Het is een avontuurlijk stel.
We gaan naar de prima viswinkel Fisk & Skaldjur en doen boodschappen bij de ICA, die daar tegenover is.
De volgende dag varen we door de Hamburgsund. Je hebt echt nog nooit zulke pittoreske rode vissers hutjes en steigertjes langs het water gezien als daar. Dan naar Fjällbacka, waar dramatische rots formaties voor de kust liggen, die zo groot en hoog zijn dat je niet kunt begrijpen dat dit bestaat. Ze geven de indruk dat je in de prehistorie bent aangekomen, inclusief het gevoel dat er een saurus achter de steile rotsen kan opduiken. Zo varen we tussen de rotsen door, de baai van de gastvrije jachthaven in. We meren langszij af aan de buitenkant. We lopen de steiger af passeren de rode vissershuisjes langs de haven, over de houten promenade en komen op een terras aan het water terecht. Wat een geweldig gezellige plaats is dit. Er hangt een inspirerende sfeer in de lucht hier in Fjällbacka en ik begrijp nu waarom ik misdaad films heb gezien van Camilla Läckberg, die zich hier afspelen.
Vandaar gaat het naar het eiland Musön, waar we door een heel ondiepe ingang naar binnen varen in een voor alle winden beschermde baai, met uitzicht over het Skagerrak, waar we ankeren naast een rood vissers hutje op een rotseilandje waar een bootje bij ligt en vis schoongemaakt wordt. Hier blijven we enige tijd liggen, omdat het winderig, koud en nat wordt. De kachel moet aan en de aggregaat draait elke dag een paar uur. In die tijd, meer dan 20 jaar geleden, hebben we nog geen zonnepanelen. De schipperse bakt brood en we eten de spullen die we in Hamburgsund hebben ingekocht. We maken met de rubberboot tochtjes in de buurt. Zuidelijk van dit eiland ligt het eiland Dannholmen waar Ingrid Bergman, bekend van de films Gaslight en Casablanca, haar zomers door bracht. We varen door de nauwe doorgang langs haar eiland en je kunt je voorstellen dat ze daar elk jaar terug kwam. We gaan ook met de rubberboot via de fjord naar het noordelijker gelegen Grebbestad. Eerst kijken we even bij Tanumstrand, halverwege de fjord. Daar ligt een hele vloot kleine Noorse motorbootjes bij elkaar in de haven. Er is een cafetaria met hamburgers, een bar, een hotel met een bar en een winkel en het miegelt van de kinderen. Heel gezellig, maar we varen door en meren de dinghy af, een eind verder de fjord in, aan het steigertje van de lokale jachthaven van Grebbestad op een alleraardigst plekje en eten bij een café buiten op de houten promenade langs de haven. Als je doorvaart tot het einde van de fjord kun je langs de lange haveningang overal met de boeg langs de steiger afmeren en aan het eind ben je midden in het centrum van Grebbestad. Er is een werfje en kun je diesel tanken en boodschappen doen. Hier is een systembolaget, een staats drankwinkel. Er is ook een prima viswinkel waar we ingelegde gebakken haring (stekt inlagd strömming), langoustines (kräftor) en roze garnalen (räkor) krijgen. Na een week in de baai gelegen te hebben en rondgekeken op het eiland Musön en voor de kust op makreel hebben gevist, gaat het verder naar het noorden.
We varen door Havstenssund, waar we een hele rij kleine Noorse motorbootjes zien liggen met rubberboten, surfplanken en zwembanden voor kinderen, die langs de steiger liggen te wachten op beter weer, want het is de hele tijd winderig en regenachtig. De kinderschare loopt op de houten steiger met schepnetjes en hengeltjes en de ouders zitten aan boord of zijn bij de havenbistro en het schaaldieren café (Skaldjurscaféet). Het Noorse vertrouwen dat het goed gaat komen met de aanstaande zomer is groot.
We gaan de rommelige zee op en in de loop van de middag varen we zuidelijk langs het eilandje Ramskar en Ramsö en komen we op de Koster eilanden. In de buurt van een, nu restricted area zuidelijk van Kosterhavet Natuurpark, zien we ogen en stalen pennen in de rotsen zitten, een teken dat je daar kan aanleggen, langsscheeps nog wel. Toentertijd bestond het huidige Kosterhavet Natuurpark nog niet als zodanig.
Er is nergens iemand te zien afgezien van zeehonden. Op het minuscule eilandje is aan een kant een stukje klei houdende aarde waar wilde aardbeien groeien. We varen hier rond in de rubberboot langs de eilandjes, zoals Ursholmen met de vuurtoren en varen ook aan de buitenkant op de lange deining van het Skagerrak. We gaan ook door de Kosterfjord tussen Syd-Koster en Nord-Koster. Het is er fantastisch mooi met een betoverende sfeer. De vlet blijft afgemeerd aan het kleine rotseilandje midden in de natuur.
Na een week vaar ik met de rubberboot naar een steigertje aan de zuid kant van Syd-Koster en maak een wandeling over het eiland. Hier maak ik voor het eerst kennis met een Natura 2000 natuur gebied. Dat staat in het Zweeds uitgelegd op bordjes en kaartjes. Alle privé vakantiewoningen met erf zijn buiten het Natura 2000 gebied gehouden zie ik, maar de Koster eilanden en de archipel zuidelijk er van, zijn een groot beschermd natuurgebied. Later zouden wij dat ook in Nederland krijgen, maar hier zijn ze kennelijk al zo ver.
Tussen Nord - en Syd-Koster gaat een pontje en er is ook een restaurant waar je sterk bier (5%) met vissoep kan bestellen.
Op zoek naar de wc vind ik maar één wc. Mannen en vrouwen gaan naar dezelfde wc, met hoog polig tapijt en een parfum verstuiver, eau de toilet, overal handdoekjes, een bloemenvaasje, een pedaal emmertje met bloemetjes, een aquarelletje, een Tiffany lampje, geurkaarsen, een zachtjes zoemende ventilator en een keur aan zeepjes. Eén grote onuitgesproken boodschap dat je als man je moet gedragen en ik vermoed dat je ook zittend moet plassen en uitvoerig je handen met sterk geparfumeerde zeepjes moet wassen en het zo achter laten als je het gevonden hebt. Ik weet niet of die Zweedse vrouwen, die daar verderop zitten te borrelen en geregeld mijn kant opkijken ook in de gaten houden wie de wc binnen gaat. Een heel verschil met een Ierse pub, waar ik was, ergens onderweg aan de west kust, waar je schoenen vol lopen met pis als je moet wateren ergens achteraf, omdat je de enige bent zonder rubber laarzen.
Als je daar buiten op een houten plankier van het Restaurang, zoals het daar heet, over de Kosterfjord kijkt, dan is het normaal dat je naar vrouwen kijkt. Alleen, hier kijken de vrouwen naar jou, je wordt bekeken, zeg maar, wat heel leuk is. Maar het kan ook zijn, dat ze naar mij kijken of ik de wc wel schoon heb achter gelaten.
Het wordt tijd dat ik weer naar het rubberbootje ga, die een eeuwigheid weg aan een touwtje aan een steigertje op mij ligt te wachten. We maken de volgende dag los en varen met de vlet naar de buitenkant van Syd-Koster, door de Koster fjord, naar de binnen- en Oostkant van Nord-Koster, waar we ankeren onder Vettnet. We zien dat er kampeerders van het kleine pontje stappen, die van Strömstad hier naartoe vaart. Er zijn hier geen auto’s of wegen op Nord-Koster en de jeugd loopt met een tent op zijn of haar rug het eiland op. Het is een natuur eiland met natuur kampeerders, waarbij de potten en pannen achterop de backpack hangen en die precies weten hoe dat werkt. Je ziet deze natuurmensen lopen met een zelfverzekerde houding alsof ze hier al jaren kamperen en lang geleden gereserveerd hebben.
Ik zie het allemaal aan achter een halve liter Heineken vanuit de kuip van de vlet, die wat doelloos achter zijn anker ligt, niet wetend of die voor de stroom of de oostenwind moet gaan liggen.
De volgende dag varen we van Nord-Koster de zee-engte over naar de fjord naar Strömstad. Het is hier 200 meter diep en de dieptemeter geeft bizarre getallen aan. Tussen de Koster eilanden en de vaste wal langs de Zweedse kust is een diepe onderwater ravijn ooit ontstaan. De trog onder water is heel bijzonder, omdat er koralen en exotische vissen in voorkomen. De Zweedse kust is vlakbij dus het is moeilijk voor te stellen dat het onder de boot zo diep is. We leggen eerst aan bij het sanitair station om de 140 liter zwartwater tank leeg te pompen. Ik heb dat nog nooit gedaan, maar in dit super propere Zweden gaan we het meemaken. Ik kom er zo achter dat de dekdop met een klein kettinkje met een oogje aan de binnenzijde van de doorgang vastzit en dat daardoor de rubber slang niet vacuüm zuigt. Een hamer brengt uitkomst en alles doet het en het leeg pompen lukt. De volgende ligt al boeg-schroefend te wachten.
Strömstad heeft drie jachthavens, een binnen stadshaven, een buitenhaven en een private motorboot haven. We varen de buitenste jachthaven in en meren af tussen allerlei zeilboten, die er uitzien als wereld rond zeilers. Bimini’s van zonnepanelen, windmolens en windvaan besturing achterop. Grote ankers, een kotterstag en jerrycans in de gangboorden. Ik krijg last van het “imposter syndroom” en ga de volgende dag naar de ergens achter een rots verscholen, achterin gelegen private motorboot haven vol met witte Princess motorjachten met de Noorse vlag er op. Ze zijn er van alle bouwjaren, oude vanaf de jaren 80 van 40 ft. en recente boten van 60 ft. lengte. Op het bovendek zittende de Noorse eigenaren in de ochtend al aan de Chardonnay. Maar de mensen van de kleine boten zitten ook op de steigers met hun klapstoelen en drankjes. Super aardig en heel gezellig hebben ze de sfeer er de hele dag goed in. We vallen op met onze lage ronde boot met de groene romp tussen de fabuleuze dubbel schroefs Princess jachten, maar we zijn meer dan welkom, ook als wij Heineken bier drinken en geen Mojito, roze Champagne en Absolut wodka. Een Nederlandse vlag doet wonderen in Zweden. Vroeger had ik gewoon de vlag op de spiegel staan en dacht er nooit bij na, maar dat is in de loop van de jaren verandert. Je merkt duidelijk dat Nederlanders heel welkom zijn. Wij hebben gewoon een erg goede naam in Scandinavië en ook in Duitsland, heb ik gemerkt. Eigenlijk ben ik super trots op onze vlag geworden en ik zorg ook altijd voor een fris exemplaar.
Ik vind het super om hier te liggen en via het zelf bedienbare elektrische voetgangers pontje af en toe naar de stad te lopen en in de jachthavens rond te kijken en flesje Mariestad starköl te drinken op de promenade. De schipperse is wat minder enthousiast, die wil eigenlijk in alle rust een eilandje op zoeken en ergens ankeren en met de benen in het zeewater op het zwemplateau zitten en van Princess jachten met vrouwen in bikini’s moet ze al helemaal niks hebben, met uitzondering van de mojito’s en de champagne dan. En ik heb haar ook nog nooit in een bikini gezien, nu ik er over nadenk.
Wat mij treft is, dat je hier in Zweden intens de zomer viert, veel meer dan thuis in Nederland. De Scandinaviërs zitten maanden in het donker in de sneeuw en als het dan eindelijk zomer wordt, dan wordt dat veel uitbundiger beleefd. We waren een keer aan het zwemmen aan de Zweedse kant van de Öresund (de Sont), toen we een vrouw uit een huisje aan de kust zagen lopen en die ging ook zwemmen. We raakten aan de praat en ze zei dat ze uit Stockholm kwam en hier aan de Zweedse Rivièra een zomerhuisje had,
“Ik heb 155 dagen in het donker sneeuw geschept,” zei ze.
“Nu kan ik eindelijk in de zon en de warmte in zee zwemmen”.
Het is bijzonder dat je zo ver van Friesland hier de zomer viert. Je bent ver van huis en het is weken varen voor je weer door de Duitse Bocht in Delfzijl bent. De huiselijkheid en gezellige, scheepse sfeer van de stalen vlet, waar je mee in de jachthaven ligt, in combinatie met het gevoel van samen zijn, dat de uitgelaten Noren en de Zweden meer bezitten dan wij, dat maakt het hier heel apart.
Ik vraag aan de havenmeesteres of al die grote Princess motorjachten uit het water gaan in de winter. Nee, zegt ze, er komen elektrische pompen onder de romp van de motorjachten, die dieper water aanzuigen en zo de boten ijsvrij houden, dus ze blijven ook in de winter in het water en ze gaan ook niet naar Noorwegen terug. Veel gevaren wordt er overigens niet met de Princess jachten. Naar en van het sanitair station en een enkele keer kom je ze wel eens tegen op zee. Het zijn van binnen schitterend afgewerkte schepen, heb ik op filmpjes gezien, met adembenemende grote motoren, weggelegd voor de bedrijven van de happy few van de Noorse olie- en gas industrie. Ondanks hun bevoorrechte bezit is iedereen evengoed heel vrolijk en toegankelijk.
We hebben uitzicht op een rijdende portaalkraan van de private jachthaven van de, mij wel bekende, firma Roodberg uit Heerenveen. Die hijst net een Bavaria motorboot uit het water. De bladen van beide schroeven zijn krom en verwrongen zie ik. In de tijd dat wij daar liggen zien we dat elke dag wel drie of meer zinkende en kapotte motorboten en een enkele zeilboot wordt gebracht door de drie reddingsboten, die Strömstad in de zomer rijk is. Vooral de Noren in hun grote motorboten zijn klant en de Zweden met hun kleinere maar snelle motorboten ook. De Noren omdat ze dronken de rotsen op varen en de Zweden, omdat ze in de zomer drie buitenboord motoren van 300 pk elk achter hun boot hangen en als gekken tussen de rotseilanden scheuren. Op de weg mogen ze in hun auto maar 110 km, dus het water is hun uitlaatklep als ze los van de vrouw zijn. En dan hangt hun boot hier droevig in de kraan en komt de Saab 9-3 2 liter Aero Cabrio met de ice cube achterlichten van vrouwlief het terrein op draaien om te kijken wat precies de schade is. Je begint te begrijpen waarom Zweedse mannen het liefst op een rots dagenlang over zee kijken. Zweedse vrouwen zijn heel knap en ik begrijp dat zij de mannen versieren en niet andersom, zoals in de rest van de wereld normaal is. Getrouwd, met kinderen, op de topper van de boxspring onder het donzen dekbed in de winter wordt het maar even licht overdag. En als het midzomer feest is geweest, met blonde meisjes met bloemen in het haar rond de meiboom en het eindelijk zomer wordt en de zon gaat schijnen en het de hele dag licht is, dan leven de Zweedse mannen weer op en draaien het gas open op de vrije zee onder het genot van een Absolut. Maar je moet wel weten waar de blinde klippen zijn met je 900 pk.
Strömstad heeft twee Systembolagets, waarvan één de grootste van heel Zweden is. De Noren komen namelijk naar Strömstad vanwege de mooie jachthavens en het gezellige uitgaansleven, maar ook voor de goedkopere drank. Begrijp me niet verkeerd, ik wil niet de indruk wekken dat de Noren drankorgels zijn, want dat is niet zo. Ik denk dat ze gewoon, na de winter, wat in te halen hebben. We zitten roze garnalen te eten buiten bij een cafetaria op een houten plankier aan de haven, als ik in gesprek raak met een Zweedse vrouw aan het tafeltje naast ons. Het gesprek gaat over de volle jachthaven en de grote hoeveelheid Zweden, die je hier vakantie ziet houden, terwijl hier in de winter maar weinig mensen zijn. Ze wijst om zich heen en zegt:
“All those Swedes here are actually Norwegians and I’m Norwegian, too.”
“There are hardly any Swedes here.”
Dus al die Zweden zijn Noren.
Dan valt het je op dat je veel Noorse vlaggen ziet op de boten, en een Noorse vlag bij de rode houten huisjes op de eilanden en aan de kust. En die grote Zweedse auto’s die je ziet rijden zijn van Noren, die hier in Zweden een Zweedse auto hebben bij hun Zweedse vakantiehuis, omdat ze hun eigen Noorse auto moeten thuis laten.
Een beschonken Noor vertelt mij later in de bar bij een voetbalwedstrijd of ik mij Checkpoint Charlie aan de Friedrichstraße tussen Oost- en West Berlijn in de DDR tijd nog herinner. Nou, zegt hij, bij ons aan de Noorse grens moeten wij ook de kofferbak open maken en kijken de douane ambtenaren met spiegels en zaklantaarns onder de auto of we ook drank mee smokkelen.
Aan de steiger voor onze vlet ligt een bejaarde Noorse Trader Sundeck motorboot, dus ik ga daar een praatje maken, omdat ik graag wil weten hoe het werkt met drank aan boord als je naar Noorwegen wilt en of al die verhalen, die ik hoorde, wel waar zijn.
“Nou,” zegt de gepensioneerde schipper, “je moet voorzichtig zijn.”
“Als ik 4 flessen drank aan boord heb en vaar terug naar Noorwegen, dan bel ik de douane op en zeg, dat ik die en die boot ben en dan en dan arriveer en dat ik 4 flessen wijn aan boord heb en dat ik dat meld en of ze dat willen noteren.”
Ik zeg: “ik heb voor maanden drank aan boord heb.”
“Dan kun je het beste een praatje maken met een Zweed, die een huisje hier op een eilandje heeft of je je drank voorraad tijdelijk in de vissershut bij zijn steiger mag bewaren.”
Ik vertel dit aan de schipperse.
Ze zegt:
“Die heeft zelf bij de douane gewerkt.”
“Jij snapt ook nooit wat.”
“En hoe stel je je dat eigenlijk voor met je Nederlandse vlag op je pittige motorbootje op de Noorse grens wateren?”
“Wij staan bekend als grootste doorvoerland van drugs, dus je bent het eerste aan de beurt voor een bezoek van de Noorse kustwacht.”

[Oeverloos]

Noordzee olie
Tussen de vlet en het strand komt onhoorbaar een Deen ankeren. Een smalle polyester spitsgatter met een houten opbouw en een stuurhut met smalle, hoge ramen en een aluminium mast met een bruin grootzeil en een bruine rolfok. Ze liggen vrij ondiep bij het strand. De schipper pompt een klein rubberbootje op en legt die boven op de stuurhut. Als ik ‘s morgens wakker wordt, ligt die achter de boot. Er zitten een man en een vrouw in. De laatste in een tot de grond reikende, lange wijde bloemetjes jurk, zie ik later. Een bewegelijke, met handen en voeten sprekende, sprankelijke vrouw, met lang haar, zo uit de verte. Ze peddelen naar het strand en maken een wandeling langs het strand, met de voeten in het water, uitkijkend over zee en de eilanden in de verte.
Het is raar weer. Achter ons over de Grote Belt zien we een imposant uitdijende bloemkool wolk en boven Jutland horen we het donderen. Alle ankeraars zijn weg. Alleen de smalle spitsgatter met de bloemetjes jurk en wij liggen er nog.
Als je weken lang ergens in de natuur ankert, gebeurt er nooit zoveel. Een zeehond die komt kijken of een brood dat goed gerezen is of een aalscholver, die een mooie aal heeft gevangen, of welk blik met soep zullen we vanavond open maken, dat zijn wel de hoogtepunten van de dag. De kleinste dingen worden uitvergroot, zoals een ree die voorbij kwam zwemmen. Die Deense reeën staan nergens voor.
Op een dag komt een blauwe Nauticat 33 Mk1 uit de jaren 70, met de Deense Dannebrog, de baai binnen lopen. Je ziet het aan de houten opbouw. De stuurhut met de schuifdeur en de voor- en achterkajuit allemaal nog van hout. De twee masten staan er ook op, maar er zijn geen zeilen aangeslagen. Deze oude boten zijn authentieke motorsailers met een ondiepe lange doorlopende kiel.
De schipper, die alleen aan boord is, ankert in een ondiep deel onder het strand. Met deze wind prima, maar de wind gaat krimpen en wordt oostelijk. De zorgeloosheid van de Denen bij het ankeren hoort, denk ik, bij de volksaard. Ze maken zich nergens druk om, wat mij aanspreekt, want het voegt toe aan de overvloed van rust hier op de Deense wateren.
De man leunt uit de deur van de stuurhut over de reling en is zichtbaar in zijn nopjes met de ankerplek hier langs het strand op het eiland. De schuifdeur blijft open staan en we zien hem later zitten bij de tafel in de stuurhut. De volgende ochtend is de wind gedraaid en de Nauticat ligt een eind verderop dwars op de wind op het strand. We zien de schipper pogingen doen om er met de motor beweging in te krijgen, maar er gebeurt niks. Ik ga op de boeg van de vlet staan, zwaai naar hem en maak een draai beweging bij mijn oor. We gaan naar kanaal 72, dat is wat in Nederland 77 is. Ik vraag of hij hulp nodig heeft en hij zegt dat hij wil wachten op hoogwater. Hij heeft een paar keien op het strand gelegd om te kijken, wanneer het zover is. Na een paar uur roept hij me op en hij zegt dat strandwandelaars de keien in het water hebben gegooid en dat het water wel hoger is, maar dat hij het niet lijkt te redden.
“Can you help me?”, klinkt het.
De meeste Denen uit Jutland spreken prima Duits, maar ik geloof dat ze daar denken, dat Nederlanders liever Engels spreken om redenen die Denen en Nederlanders gemeenschappelijk hebben.
Ik maak een spruit aan de beide achterbolders van de vlet en zet, bij gebrek aan een sleeplijn, de landvasten en de springen op elkaar en motor in de rubberboot naar de Nauticat. De schipperse vaart de vlet langzaam achteruit over de ondiepten ook die richting op, want de sleeplijn is anders niet lang genoeg. Op het voordek van de Nauticat staan aan weerszijden van de ankerlier twee houten rechthoekige penbolders. Daar zet de Deen onze tros op. Als hij met zijn hand een draaiende beweging maakt, ga ik weer aan boord en trek voorzichtig de sleeplijn strak en laat langzaam het toerental van de Deutz oplopen. Bij 2000 toeren begint de Nautical te draaien en komt los. Eigenlijk zat hij nog maar een beetje vast. De schipper gooit de sleeplijn los. Hij ankert een stukje verder opnieuw. Het is heel rustig weer, een beetje bewolkt, dus alles gaan heel relaxed.
Op kanaal 72 nodigt hij ons uit, bij hem aan boord, om een uur of vier.
We strijken de rubberboot en roeien naar de Deen. In de stuurhut wijst hij de schipperse naar de comfortabele tweezitsbank bij het achterraam, naast de ingang van de achterkajuit, onder de klok en de barometer. Ik zit naast de klaptafel en de schipper zit op de stuurstoel met zijn rug naar de stuurstand, waar onder het voorraam een zeekaart ligt en boeken rechtop staan in een houten rek. Ik kijk om mij heen. Ik ben nog nooit op een Nauticat geweest en het valt mij op hoe sfeervol deze oude boot is. Sommige boten hebben een speciale nautische sfeer, een beetje oud en rommelig, maar scheeps en uitnodigend. Ik kijk omhoog en zie een schuifdak en ik kan ook in de kombuis kijken. Aandoenlijk oude houten kastjes met een twee pits gasstel. Achter mij aan stuurboord hangt een knots van een groene Sailor marifoon.
Hij vraagt of hij ons ook iets verschuldigd is. Wij schudden van nee. Er glijdt een glimlach over zijn gezicht. Hij vertelt dat hij vroeger bij de politie heeft gewerkt, maar later bij de Stimorol kauwgum fabriek is gaan werken. Deze boot heeft hij al heel lang. Zijn vrouw gaat niet meer mee, dus vaart hij alleen, want hij kan niet zonder het water, ook niet nu hij oud is. Op het klaptafeltje staan een fles zwarte drank en 3 glaasjes te wachten. Op het etiket staat “Nordsø”. De N is vergroot en de Ø ook. In het midden staat “Bitter” en er staan boortorens op en een Deens vlaggetje. Hij vraagt of we ook een glaasje “Noordzee olie” willen, zoals het drankje genoemd wordt. Hij legt uit dat het is gemaakt met lakrids, een “lakridsbitter”, zegt hij. Dat woord ken ik, dat is drop. Niemand lust drop, alleen Scandinaviërs en Nederlanders zijn drop liefhebbers. En wij ook, maar dit drankje kennen we niet en zijn benieuwd. Nou, heel goed, mankeert niks aan, een volle dropsmaak met 30% alcohol. We zitten een tijd te praten. Over de kauwgom fabriek natuurlijk en de Nauticat en de vele zomers, die hij met zijn gezin vroeger heeft doorgebracht op de Deense wateren. De drie glaasjes worden met regelmaat gevuld. Als de fles leeg is, zijn de Deen en ik het roerend eens: “Nordsø, voor als je vast zit.”
“Zal ik maar terug peddelen, dan,” wordt er aangeboden.

[Oeverloos]

Een verloren eiland

“Ongelofelijk dat je hier in Denemarken gewoon nog een behoorlijk groot onbewoond eiland hebt.”
“Het zal wel door de ongunstige ligging ver uit de kust komen en het weer in de winter werkt ook niet mee.”
“Het heeft ook geen steiger of beschutte ankerplaats.”
“Kijk hier ligt het op de zeekaart.”
“Als je goed kijkt, is er niet echt een goede plek om aan land te gaan.”
“De noordoost kant is beschut, maar overal stenen, een kilometer de zee in.”
“Aan de noordkant is het ondiep met nog meer stenen.”
“En hier aan de andere kant, de zuidkant, bij het strandje zijn grote rotsen in zee en er staat een loeiende stroom, want daar persen de getijden zich tussen de eilanden door”.
“Je kan nergens fatsoenlijk ankeren, ja, misschien op volle stroom als er iemand aan boord blijft.”
“Bij sommige eilanden staat een paal in het water.”
“Om je boot aan vast te leggen en met het bijbootje naar de wal, dat heb ik wel vaker gezien.”
“Hier is helemaal niks om aan land te komen.”
“Geen wonder dat het onbewoond is.” klinkt het.
“Er staat wel een ruïne op, kijk hier op de kaart op de west kant.”
“Ja en nou wil jij er zeker heen?”
“Ja, met de rubberboot.”
“Nou, mooi niet.”
“We laten de vlet hier liggen en gaan met de rubberboot.”
“Die trekken we het strand op, niks aan de hand.”
“Als de wind opsteekt lopen daar golven van een meter, hoor!”
“Je komt daar nooit tegen op als je terug wil en het stroomt er ook.”
“Valt mee, de wind is zuidwest. We varen er heen met de wind mee. Dus die golven zijn er wel, maar daar merk je niks van. Je kan altijd via een omweg terug komen.”
“Kijk maar op de kaart. Bijvoorbeeld als de wind toch aantrekt. Dan varen we terug met de rubberboot westelijk over de ondiepten daar. Een rubberboot kan daar wel varen. Dan kom je in de luwte van dat eiland en heb je geen hoge golven en dan zo naar de kust.”
“Verder onder het strand langs, in de lijzijde en ben je zo bij de vlet.”
“Luister nou eens, meneer de schipper, er is hier niemand.”
“Het is mei, er komt voorlopig ook niemand.”
“Niemand weet dat we hier zijn en niemand weet, dat we met de rubberboot naar dat eiland van jou gaan.”
“Dus als het 6 pk’tje van jou er mee ophoudt, dan is het “dag vogels, dag bloemen”.”
“Het 6 pk’tje houdt er niet mee op.”
“We nemen de handmarifoon mee en je hebt je telefoon toch?”
De rubberboot is een oude AB rib met een polyester bodem van ruim 3 meter. Bij deze boot was eerst een 2 pk. In Nederland is dat genoeg. Hier in Denemarken niet, dus daarna een 5 pk en daarna een 6 pk. Maar de afstanden in Denemarken en Zweden zijn zo enorm groot, dat er nu een 20 pk met stuurknuppel en handstart is. Dit verhaal is van een hele tijd geleden en stamt nog uit het 6 pk tijdperk.
Ik haal de tank, die onder het roeibankje staat, uit de rubberboot en vul die aan dek met benzine. We doen de zwemvesten aan, gympen aan en rubber laarzen voorin voor op het eiland. Het is een uur of 11 als de rubberboot gestreken wordt en we de motor starten. Langs het strand hebben we de stroom tegen, want het is opkomend water. Eenmaal buiten de baai, sturen we noordwaarts richting het eerste eiland. Dan oostwaarts onder het tweede eiland door. We passeren een hele lange smalle zandbank met aangespoelde wieren, waar aalscholvers en zee eenden op zitten. Verder onder het tweede eiland door langs de duinen. Dan draaien we met het eiland mee naar het noordoosten langs een heel fraai en beschut stuk strand. Dit eiland eindigt ook in een lange smalle zandbank. Op het einde ligt een hoger gelegen eilandje van zand, waar visdiefjes en sterns nestelen. Er staan bordjes “Naturreservat”.
Hier in Denemarken zie je bij veel eilanden zandbanken. Die ontstaan door de stromingen als verlengstukken van de eilanden. Soms langwerpig, soms in een bocht tot een halve cirkel of onder water. Geregeld zijn dit mooie ankerplekken, omdat je dichtbij kan ankeren bij een mooi wit strand of kiezelstrand op voldoende diepte.
Bijna alle riffen en eilanden zijn verboden in het voorjaar van 1 april tot 15 juli. Dit verre eiland mag je in het voorjaar wel betreden, als je denkt om de broedende vogels. Ze zijn onderdeel van een natuurgebied. Bij de eind van het eiland aangekomen moeten we een heel eind over open zee. Dit stuk is heel diep, maar de rest is vol met ondiepten, rotsen, riffen en blinde klippen. In de verte zie je het eiland liggen. Het is wat verder weg dan ik had gedacht, maar het weer is redelijk. Geen zon, een bedekte lucht met een frisse zuidwestelijke wind. Mooier weer wordt het hier niet in mei. Ik verwacht dat er allerlei vogels zijn. Misschien is er wel wat aangespoeld. Nou moet ik wel zeggen, dat er hier in Denemarken nooit wat aanspoelt. De stranden zijn brandschoon en als er eens wat bij de vloedlijn ligt, een ballon van een kinderfeestje of een staak van een visnet, dan neemt een sporadische wandelaar het mee. Die doet het in een ton bij de opgang naar het strand. Ik heb het met eigen ogen gezien, anders zou ik het niet geloofd hebben..
Er staan wel golven, maar die hebben we mee, dus het vaart relaxed. Als de wind wat gaat liggen straks, kunnen we ook weer ontspannen terug varen, zit ik te denken. De schipperse heeft een muts opgezet en kijkt over zee. Als je een hele tijd op open zee in een rubberbootje zit, zie je hoe mooi die meebeweegt in de golven. Het 6 pk’je draait zoals altijd en je zit onwillekeurig te genieten van de mooie tocht.
“Erg hard gaat het niet, kan dat ding niet harder,” klinkt het al gauw.
Ze vraagt naar de bekende weg, want een paar jaar geleden hadden we ook de wind en de golven mee op een lang traject en voer ik kennelijk te hard, want onverwacht dook de punt opeens een golfdal in en hadden we de boot vol water. Ik bedoel, je zit hier lekker op het water. Het ziet er mooi uit. De wind en de golven heb je mee. Maar de schipperse moet altijd wat. Ze heeft geen “ruststand”. “Vrouw Holle”, zeg maar.
Het eiland waar we net vandaan komen, verdwijnt naar de achtergrond en we worden door de oplopende golven als een eierschaal opgetild en voortgeduwd in het volgende golfdal. We raken in een ritme en de tijd glijdt voorbij. Aan de westkant van het onbewoonde eiland passeren we een uitgestrekt onderwater rif met grind. De vloedstroom raast er overheen. Je ziet door het heldere water kleine ronde stenen liggen, er zou best eens zeeforel kunnen zitten, denk ik onwillekeurig. We varen naar een naar binnen gelegen strandje aan de zuidwest kant. De wind staat recht op dit strandje, maar het is de enige aantrekkelijke plek, lijkt mij. Ik trek mijn broek uit en stap het water in. Als we beiden op het zand staan, staan we op het punt de rubberboot samen het strand op te trekken. Maar ik bedenk me.
“Die boot moet in het water blijven.”
“Waarom.”
“Straks komt er een hekgolf en dan slaat de boot vol en wordt het 6 pk’tje nat.”
“We leggen de boot met de kop naar zee voor z’n anker en achter aan het hekanker op het strand.”
“Ja, maar als het anker niet houdt?”
“Dat houdt wel, kijk hier op dit stuk heb je gewoon een zandbodem.”
“Ik haal de handmarifoon uit de punt.”
“En ik blijf op het strand en jij mag het water in bij die rubberboot,” klinkt het.
Ik peddel de rubberboot een eind van de kant, gooi het Danforth ankertje met de ketting voorloop in zee en peddel terug de ankerlijn uitvierend. Onder het strand stap ik het water in en vier de lijn van het hekanker. Op het strand druk ik een vloei van het waardeloze paraplu anker het zand in. De lijn van het achteranker heeft voldoende slack. De rubberboot ligt nu diep genoeg en ver genoeg uit de wal om mee te bewegen op een hekgolf. Die heb je hier af en toe van de grote vaart ergens. Ik heb de boot al eens vol gehad, dus ik heb mijn lesje wel geleerd. Elke keer neem ik mij voor het verrekte paraplu anker te vervangen voor een nieuw Danforth ankertje, maar ja, vergeten.
Het strand gaat behoorlijk steil omhoog en als we naar links kijken, zien we op een verhoging de ruïne van een klein huisje dat opgetrokken is van zwerfkeien. Het dak is weg en een deel van de muren ook. Er schijnt vroeger een herders echtpaar gewoond te hebben. Zij pasten in de zomermaanden op het jongvee en de schapen met lammeren. Die werden hier geweid. Je ziet nergens voetstappen in het zand en het ziet er woest en wind getekend uit.
“Er is hier geen signaal, kijk maar,” zegt de schipperse en laat haar telefoon zien.
Als we langs het strand lopen, vliegen talloze vogels op ons af. Wij zijn hier indringers. Het zand van het strand gaat over in zand met grind, rotsen en stenen. Hier is het eiland afgeslagen en torent een verticale zandmuur van zo’n 10 meter hoog boven ons uit. Je kan prachtig de verschillende zandlagen zien. Hier en daar zie je gigantische keien in het zand zitten en rotsen in allerlei kleuren en vormen. Er zijn overal gaatjes waar zwaluwen hun nesten hebben. Je ziet ze af en aan vliegen. Voor onze voeten in het grind zien we een eerste meeuwen nest met grote licht groene eieren met zwarte vlekken. Er zijn er nog veel meer met twee of drie eieren. Je zou hier ook sterns en visdieven verwachten, maar ik denk dat die bij elkaar nestelen op de zandbank bij het tweede eiland achter ons. Ik zag ze allemaal tegelijk omhoogvliegen. Het zijn enorme herrieschoppers. De meeuwen zijn niet blij met onze aanwezigheid, dus we lopen voorzichtig en blijven uit de buurt van de nesten.
Verder langs het smalle strand over het zand en grind tussen de zandmuur en de zee. Het wordt steeds steniger. Het water is hier opvallend helder en ondanks de bedekte lucht zie je talloze gekleurde wieren op de stenen groeien. Het zeewater spoelt heen en weer om de rotsen. De wind staat hier pal op het strand.
Het idee dat dit een onbewoond eiland is, ver uit de kust, geeft je onwillekeurig een gevoel van vrijheid. Na een tijdje komen we bij de oostkant van het eiland. Hier is de grond kleiig en groeit er kort gras. We treffen warempel een leunstoel en een omgekeerde kruiwagen aan. We zien ook andere verroeste voorwerpen, die te maken hebben met aanwezigheid. Kennelijk is hier aan de zuidoost kant, de plek waar men aan land komt. We lopen verder en komen aan de noordoost kant van het eiland. Ook hier is het eiland afgeslagen, maar nu door de winterstormen uit het oosten. Een onherbergzaam terrein van grote rotsen en stenen. Onder water zie je kelp velden met lange lichtbruine, lintachtige wieren en andere waar luchtkussentjes in zitten. Die zwieren heen en weer met de golfslag. Het ziet er fascinerend, maar ook grimmig uit vergeleken met de de zuidkant, maar het kan ook de lichtinval zijn, die het somber maakt hier op het noorden.
We kijken uit over een zee waar niets te zien is tot de horizon. We zien geen pad over het eiland terug, dus we blijven op de vloedlijn langs het stenen strand en klauteren ons een weg naar de ruïne aan de andere kant.
Als we daar aankomen, zien we dat eigenlijk alleen de noordgevel met twee raamopeningen nog overeind staat. De andere muren zijn uit elkaar gevallen. Vanaf deze plek kun je over het eiland kijken en we zien ruig hoog gras met meidoorn bosjes en een paar regenwater poelen die half dicht gegroeid zijn. Beneden ons ligt de rubberboot achter zijn anker. Als je naar het noordoosten kijkt, zie de donkere ondiepten met rotsen zo ver het oog reikt. Dat hoorde ooit bij het eiland, zover is het afgekalfd in de loop der tijden. Aan de zuidwestkant kun je niet zien hoeveel het eiland is afgenomen, want de stroom neemt alles mee. De steile zandwanden met de keien uit de ijstijd zeggen genoeg. Het is duidelijk dat dit eiland op den duur verdwijnt. Dit is het restant. Maar het is er nog steeds, met de ruïne.
We stellen ons voor hoe het herder echtpaar hier ooit in de zomers op het eiland verbleef. Met kippen en melkgeiten, stel ik mij voor. Ze zullen hier ook gevist hebben en mosselen geraapt en kreeften kooien uitgezet. In een visrestaurant hingen foto’s aan de muur van 100 jaar geleden. Je ziet hoe de mensen hier tonijn vingen. Een vis die ik hier nog nooit gezien heb en kabeljauw, paling met fuiken, haring en makreel, naast bot en op dieper water schol. Als je geluk hebt, kun je nog wel eens een makreel vangen, maar veel vis zit hier niet. Ja, een geep kun je treffen, maar die is oneetbaar. De bot in de Oostzee kan enorm groot en zwaar worden, maar de smaak is heel anders dan de strandbotjes, die wij langs de waddeneilanden vangen. Ik vind het opmerkelijk, dat deze eens zo visrijke gronden zo veranderd zijn. Maar het kan best zijn, dat als je met netten vist, je wel wat vangt.
Als ik beneden op het strand ben, kijk ik nog eens goed naar de rotsen onder water. Daar zou je blauwe mossels op verwachten. Nou ja, op de diepte die ik kan kijken, hebben de zeemeeuwen die allang opgegeten natuurlijk. Er liggen genoeg leeg gegeten mosselschelpen op het strand. De zee is nu te onrustig, maar anders kun je hier zeehonden in zee zien en er is ook een kolonie aalscholvers ergens in de buurt. Dus er moet toch genoeg te eten zijn.
We zitten in het zand met een blikje Pellegrino en plakken zelf gebakken brood met gezouten Deense boter en kersenjam en laten de sfeer op ons in werken.
Ik weet nog dat ik de eerste keer op de Oostzee was en tussen de Zuid-Deense eilanden voer. Het eerste wat je opvalt, is het getij, dat bijna ontbreekt, want het is maar maar 20-30 cm hoog is. Dat zorgt voor een bepaalde rust. Er is hier eigenlijk niet veel opwindends. De zee, de eilanden met de smalle stranden, waar op de vloedlijn uitgedroogd wier ligt. De graan- en koolzaad velden, omzoomd door wilde pruimen. En er is nergens iemand, dat is ook zo bijzonder. Heel soms zie je wel eens een vliegvisser in zee staan als je ergens langs vaart. Alleen in zee met een hengel. Het licht hier op de Oostzee is ook heel anders dan bij ons. Het is witter en het schittert op de een of andere manier. De Wadden en de Noordzee zijn veel dynamischer en ruiger met een getij van wel 2 meter. Het licht bij ons is ook meer gedempt en het water langs de kust zit vol met slib. Heel anders dan het kraakheldere ijskoude Oostzee water.
De wind die zou gaan liggen, is ondertussen aangewakkerd. Ik trek mijn broek weer uit en waad naar de rubberboot met het hekanker in mijn hand en haal het boeganker op en peddel naar het strand, waar de schipperse met droge voeten aan boord klimt.
“De wind is opgestoken,” hoor ik haar zeggen.
“We nemen de beschutte route terug,” en ik knik naar het westen.
En zo motoren we rustig aan, op halve kracht, om niet al te nat te worden van de sproei, eerst over open zee en dan over de ondiepten van het tweede eiland met de stenen en de wieren tegen de westenwind op, het hele eind naar het eerste eiland. De schipperse kijkt vooruit in het water of we niet op een onder water rots varen. Als we daar aankomen en de kop om het eiland steken, is er nog meer wind. De golfhoogte valt ook tegen. We worden drijfnat van het buizen en kiezen de kortste weg naar de wal. Daar is het beschut en de golven zijn weg. We motoren een heel eind langs het strand tot we de baai in draaien, waar de vlet achter zijn anker ligt. Een belofte van droge kleren, warmte en verse koffie.
“Als het een keer mooi weer is en de zon schijnt, kunnen nog wel eens een keer naar het verre eiland gaan, dan neem ik de snorkel spullen mee,” zegt ze als ze op het zwemplateau stapt.