door Oeverloos » 08 Mei 2026, 19:16
De eerste keer
“Ik kan varen.”
“Ja, hoor.”
“Ik ging vroeger met de boot naar school.”
“Ja, door een slootje in Friesland, dit zijn de Wadden.”
De boerderij was in die tijd een vaarboerderij uit achttien zoveel. Er liep geen weg naar toe, dus alles ging over water. Er was geen stroom, wel waterleiding en telefoon met een nummer van 3 cijfers. In het dorp, waar ik op weg naar school doorheen voer, zag je in de zestiger jaren Penta buitenboord motoren achter de hooi- en mestpramen. Zware gietijzeren twee cilinders van 12 pk.
Dat waren professionele buitenboord motoren voor boeren, die aan het water woonden en die alleen per praam hun land konden bereiken. Met de praam werden de koeien in het voorjaar naar het land gebracht. De mest werd ook per praam afgevoerd. Die Penta buitenboord motoren hingen achter zo’n praam. Dat waren echte werkmotoren met zo’n zwart tankje rond het vliegwiel voor de mengsmering, want ze hadden geen motorkap. Je moest ze starten door een touwtje om het vliegwiel te draaien. Er lagen achter de huisjes en de stallen aan het water ook schouwtjes. Die werden gebruikt door boeren, die geen land hadden, om elke dag vers, met de zeis gemaaid, gras te halen met een kleinere Penta 4 pk. Als je door de vaart voer kon je de koeien in de stal zien staan. De mest ging van achter de koeien in de houten kruiwagen via een dikke mestplank zo de praam in.
Het ijzeren schippersvletje, waar ik mee naar school ging, was een meter of vijf en had een roefje en een Penta één cilinder 5 pk benzine binnenboord motor met een Solex carburateur en een keerkoppeling. Als je hem ging aanzwengelen, draaide je de benzinekraan open onder de tank en moest je eerst vlotteren op de carburateur. Die liep dan over, met benzine onder de motor en dan kon je starten met de handslinger. Met de wijsheid van nu was het een varende bom, maar in die tijd was het heel wat.
Eenmaal per jaar zette ik de onderkant in de teer, waardoor er altijd mossels op de romp gingen groeien. Van antifouling had niemand nog gehoord en van anodes ook niet. Er kwamen gaten in de bodem bij de schroef. Hij dreef een tijd op de verf, uiteindelijk moest er een nieuwe bodem in.
Ik vervoerde met het vletje zakken kolen, gaspotten, petroleum en boodschappen voor mijn moeder. De petroleum was voor de lampen op de boerderij. Als mijn ouders bezoek kregen moest ik ze ophalen van een loswal en later op de avond weer terug brengen en als de jenever op was, moest ik naar het café, wat ik niet erg vond, want soms werd ik geholpen door de razend knappe dochter van de cafébaas, die mij van onder haar pony altijd onderzoekend aankeek met haar blauwe ogen, wat mijn verlegenheid alleen maar groter maakte. Ik was de enige thuis die iets met motortjes had en ik wist precies wat voor merken er waren en de cilinder inhoud. Dat werd thuis met argwaan bekeken, omdat de familie zich ver verheven voelde boven alle vormen van techniek. Zo was het vanzelfsprekend dat ik over “technische” dingen ging. Ik was, zeg maar, de minst onhandige thuis. Maar goed, dat was in de jaren 60 en 70.
Nu is het juli 1987. Het nieuws is dat we een boot mogen lenen. Een Saga 27 van 8.15 m. Uit Noorwegen, dus heel zeewaardig, met een 4 cilinder Perkins 4108 50 pk dieselmotor. Het neusje van de zalm op het gebied van Britse dieselmotoren. Ik was helemaal weg van deze dieselmotor. Bij de koude start moest deze worden vóórgegloeid, starten en dan hoorde je een echte diesel dreun.
“Mooi dat wij deze zomer het wad op gaan,” dacht ik.
Onder de vloer had de boot bij de Saga werf van Henk Hokwerda in Jirnsum, de “Boarnstream”, een grote Sonnenschein boord accu gekregen met een “TWC gestuurde lader” met een micro- chip, die de accu helemaal vol met stroom kon laden, zei Henk.
Een micro-chip. Geen idee wat dat was, maar het was fantastisch. Dat had niemand.
We waren nog niet zo lang getrouwd en mijn vrouw had aanvankelijk min of meer vertrouwen in mijn vaar capaciteiten. En we hadden de dochter van één en de hond. Ze sliep in een camping bedje in de achterkajuit tussen de kooien. De hond sliep onder de uitklaptafel in de stuurhut in zijn mand en wij voor in de punt op de tafel, die langs een stang naar beneden ging.
“Zullen we naar Vlieland gaan, wat vind je daar van?”
“Dat is goed, ik ben er nog nooit geweest. Het lijkt mij erg leuk, maar wel ver weg,” zegt ze.
“Ik ken Vlieland ook niet, maar het lijkt mij fantastisch.”
We liggen nu in de Noorderhaven in Harlingen aan het eind bij de brug. Tegenover ons is een duikwinkel. Daar verkopen ze Zodiak rubberboten met een houten vlondertje met het oog op de hond en ze hebben een zeekaart voor ons. Een aardige kerel staat ons te woord. Hij zegt dat ie de boot wel voor ons wil opblazen. Hij pakt een duikfles en de boot vult zich meteen met lucht. Ik sta stomverbaasd te kijken. Hij zegt dat hij ook zwemvesten heeft van Besto, maar ik vind het wel mooi geweest.
De oranje Zodiak komt achter de Saga te hangen, de houten peddels gaan in de achterkajuit. Dit ziet er professioneel uit.
De volgende dag vertrekken we als het hoogwater is geweest en varen langs de afgemeerde boten, door de brug, door de voorhaven en komen bij het havenhoofd. Daar is de Waddenzee. Er zijn nergens boten te bekennen. Het waait ook. Het ziet er grauw uit. Het is bewolkt.
“Het ziet er goed uit.”
“Ja, maar waait het niet te hard”.
“Valt mee, het lijkt meer dan het is.”
“Kijk maar op de zeekaart, eerst langs de Pollendam daar rechts, zie je en dan volg je gewoon de groene en rode tonnen tot je er bent.”
“Zo ver is het niet.”
“We hebben de stroom mee, reken maar op een uurtje of twee.”
Ik zit aan stuurboord achter de stuurstand. Mijn vrouw zit aan bakboord op een opklapzitje boven op de kokerij en de dochter ligt in de achterkajuit zeevast in haar campingbedje. De hond, een Mechelse herder, loopt opgewonden wat heen en weer en kijkt snuivend over de kuiprand over het water. We varen langs de dam en de tonnen. We krijgen vertrouwen in het plan. Ik had mijn vrouw beloofd dat als het tegen valt, we weer naar Harlingen terug zouden gaan.
Het is eigenlijk prachtig varen, ondanks de wind. Die is wat meer dan ik dacht. Toen we in de haven waren, was die een stuk minder. Hier buiten op zee schat ik windkracht 6, uit het noordwesten. Jammer dat er geen zon is. Ik zie Vlieland nog niet liggen, maar dat zou zo wel komen. En kijk, in de verte zie ik toch nog een bootje varen. Daar kunnen we ons op oriënteren. Het gaat prima zo. We varen onderhand in de Blauwe Slenk.
“Deze Saga’s zijn zeewaardig schepen, ze varen in Noorwegen op de Noordzee, speciaal voor gemaakt, overnaads polyester rompen, zeg maar en spitsgatter natuurlijk, want dat is typisch Scandinavisch,” zeg ik tegen mijn vrouw, die niks hoort en met een frons vooruit kijkt.
Voorop zit een fors Bruce anker op een boegrol met een stalen borgpen en een, met acht strengen gevlochten, ankerlijn met een stuk ketting en er staat bij de stuurstand een Seafarer dieptemeter met een rood bewegend lichtje dat de diepte aangeeft.
In de verte zien we het andere bootje op de golven dansen. Wij, op de Saga, hadden daar geen last van. Onze boot snijdt prachtig door de golven. We zien het eiland Griend liggen en verder weg Terschelling en als je goed kijkt, zie je ook Vlieland achter de zeedampen
We varen langs de rode tonnen en zijn inmiddels midden op zee.
“We moeten hier ergens oversteken naar de andere kant, want straks moeten we naar links,” zegt mijn vrouw.
Dat bootje ver voor ons, gaat na een tijdje rechtsaf naar Terschelling. We blijven alleen over. Ik stuur naar bakboord naar de andere kant van de geul, die hier enorm breed is. In de verte zie ik ook de zandplaat Richel verschijnen. Het valt allemaal geweldig mee. Er zijn wel golven, maar daar heeft de Saga totaal geen moeite mee. Ik had ook niet anders verwacht. De rubberboot hangt kort achter de spiegel en daar gaat het ook goed mee, zie ik. De hond ligt in zijn mand met haar kop de andere kant op en de dochter slaapt in haar campingbedje zeevast in de achterkajuit. Mijn vrouw zit aan bakboord en houdt zich vast aan een handgreep aan de zijkant boven haar hoofd.
We varen nu langs de Richel, een grote zandplaat tussen Vlieland en Terschelling. Het ziet er avontuurlijk uit. Echt de Waddenzee, zoals je je voorstelt. Nog een klein stukje en we zijn er. Verderop komen we op de Stortemelk en dan naar links naar Vlieland.
In de verte zie ik witte brandingsgolven, die de Richel oprollen. Ze worden als we dichterbij komen steeds groter. Het zijn rollers, die met hoge snelheid aan komen zetten en ze krullen omhoog voor ze op het strand van de Richel slaan. Ik zie nu dat de krullende toppen sluierende kammen hebben, die meegenomen worden in de vaart. Het ziet er imponerend uit. De deining komt van de Noordzee. Kennelijk heeft het de afgelopen tijd gewaaid op zee en loopt de deining hier het zeegat in. We merken dat, omdat de boot omhoog klimt op een golf. Boven aangekomen kun je om je heen kijken en dan wijst de boeg naar beneden en neemt de snelheid van de boot toe in de vaart omlaag. We kijken samen door het raampje omhoog naar de berg met water van de volgende golf, die ver boven de stuurhut uit toornt. De Saga begint opnieuw omhoog te klimmen.
“Goeie genade,” hoor ik naast mij zeggen.
Ik kijk mijn ogen uit. Dit is niet best, zit ik te denken, als de Saga aan een nieuwe klim begint en we door het raam alleen nog hemel zien. Dit valt niet goed bij mijn vrouw en we moeten ook nog een keer terug. De Saga surft weer naar beneden. Het is fantastisch varen, maar dit gaat te ver. De snelheid van de deining golven, die ons tegenmoet komen is enorm hoog. Het lijkt alsof we niet vooruit komen. Zwijgend varen we verder ieder in onze eigen wereld. Ik kijk niet opzij. Daar zit mijn vrouw en achter haar door het raam zie je de deining bij de richel sterk omhoog komen, omkrullen en dan te pletter slaan op het strand van de richel. Na de eerste paar golven raken we er aan gewend en ontspannen een beetje, omdat het best goed gaat. Die Perkins motor moet wel blijven doordraaien, gaat er door mij heen.
In de verte zien we grote rode en groen tonnen op de golven zwaaien. Daar moeten we heen. Hoe is het mogelijk dat hier zo’n hoge deining staat. Het is onvoorstelbaar, maar ook geweldig. Het voelt opwindend en angstaanjagend tegelijk. En de Saga, kijk eens hoe mooi die vaart met de brom van de diesel. Zo varen we in ontzag en verwondering verder. Het is een adem benemend schouwspel dat ons zo in beslag neemt dat we ongemerkt bij het strand van Vlieland aankomen. Daar is het rustig en varen we tegen een felle ebstroom op met kolken en wervelingen tussen de rode en groen tonnen. Voor de haveningang aangekomen moeten we de smalle haven ingang in. Er staan mensen bij het havenhoofd, die naar onze Saga kijken. Als ik gas wegneem drijft de Saga met een rotgang richting het zeegat. Langzaam tegen de ebstroom in nader ik helemaal scheef de ingang en vlakbij druk ik de gashendel naar beneden en storm de haven ingang binnen, waar ik snel het gas er af haal. We zijn er. Wat een opluchting. Links na de ingang ligt een oud vrachtschip de “Mi Amigo”. We gaan door de voorhaven naar de steigers van de jachthaven. Die is helemaal massief vol met zeilboten. We maken vast aan een zeilboot ergens in het midden als achtste boot. Dan kijken we samen in de achter kajuit. De dochter is wakker en kijkt ons aan. Er ligt braaksel op haar hoofdkussentje.
Ik hoor: “Ach schatje, kijk nou toch, heb je overgegeven?”
Er gaat een verwijtende en misprijzende blik mijn kant op als ze uit het campingbedje wordt getild en getroost. Ik zeg dat de hond er uit moet en til haar in de Zodiak en peddel door de haven naar de steiger voor de inwoners van Vlieland aan het begin. Ik pak de hond en zet haar op de kant. Ze begint als een dolle rondjes te draaien, maar is al snel afgeleid door een dot schuim op het basalt.
Als ik op de dijk ben, sta ik na te deinen. Geweldige boot die Saga. We zijn op het eiland en het is vakantie. Een man met een verrekijker komt even later bij mij staan.
“Ik doe het je niet na.”
“Ik zag jullie aankomen vanaf het strand.”
“Jullie waren hele tijden uit het zicht en dan kwam je weer tevoorschijn op een golf.”
“Zeker vaker gedaan?”
Een man met een zongebruind gezicht, een Helly Hansen jack en een fiets passeerde ons, keek naar de hond en liep terug.
“Ben jij van dat kleine motorbootje dat net is binnen gelopen?”
“Ja.”
“Je bent te vroeg vertrokken”.
“Je hebt hier niks te zoeken met stroom tegen wind.”
“Dat is niet vertrouwd.”
“Met laagwater aanlopen is vroeg genoeg.”
“En met dat bootje kun je ook via het Franse Gaatje.”
“Enne, volgende keer zwemvesten omdoen.”
Ik ga naast de hond op het basalt zitten, maar die krijgt ineens belangstelling voor het onderstel van een krab.
Ik moet eerst zien dat ik de vrouw onder ogen kan komen.
